Misdaad bestrijden met pillen

Weekblad voor Wageningen UR, 18 november 2004

Kunnen voedingssupplementen met extra vitamines, mineralen en vetzuren zoals die in vis de agressie bij gedetineerden verminderen? En zo ja: wat kunnen we nog met meer met voeding? Die vragen staan centraal op het minisymposium dat de afdeling Humane Voeding organiseerde aan de vooravond van een ambitieus experiment van Wageningse en Nijmeegse wetenschappers in Nederlandse gevangenissen.

Eregast op het mini-symposium is prof. Bernard Gesch, die in de jaren negentig in een inmiddels klassieke trial het aantal geweldsuitbarstingen in een Britse gevangenis met een kwart wist terug te dringen door de gedetineerden eenvoudige voedingssupplementen te geven. 'Ze zijn spotgoedkoop', zegt Gesch over de pillen. 'Ze zijn niet veel anders dan de pillen die je in de supermarkt kunt kopen. Ze bevatten honderd procent van de in mijn land aanbevolen dagelijkse hoeveelheden van vitamines en mineralen. Als je dan ook nog bedenkt dat voeding slechts een vijfde procent van de kosten voor gevangenissen beslaat, dan denk je toch: waarom niet?'

Gesch gebruikte behalve een pil met vitamines en mineralen ook een capsule met essentiele vetzuren als DHA en EPA, die je vindt in vis, en GLA, een vetzuur in bijvoorbeeld teunisbloemolie. De doseringen waren bescheiden. Er is nog geen overeenstemming over de dagelijkse behoefte aan die vetzuren, dus het is niet duidelijk of de vetzuren hebben bijgedragen aan Gesch' resultaten.

De achtergrond van Gesch' experiment is het langzaam doordringende besef dat de Westerse samenlevingen kampen met een aanhoudende constante stijging van de criminaliteit. Toenemende criminaliteit leidde tot steeds meer veroordelingen en alsmaar vollere gevangenissen met een alsmaar grimmiger sfeer. 'Volgens de cijfers is de criminaliteit sinds het begin van de twintigste eeuw voortdurend toegenomen', zegt Gesch. 'Het is een rechte lijn, die alle sociale theorieen over criminaliteit tart. Volgens die theorieën hebben we de toenemende misdaad bijvoorbeeld te danken aan economische crises, of aan de culturele omslag van de jaren zestig. Maar daarvan zie je niks terug in de Britse statistieken. Je moet oppassen met de interpretatie van dit soort materiaal, maar je gaat onwillekeurig denken aan een fysiologische oorzaak.'

Die oorzaak ligt misschien op het terrein van de voeding, zegt Gesch. Ondanks de toenemende kennis over voeding en inspanningen van de industrie is er een groeiende onderlaag in de Britse samenleving die ronduit slecht eet. Gesch presenteert een karakteristiek geval van een individu dat niet ontbijt of luncht, maar zich overdag op de been houdt met koppen koffie en thee met suiker. Het avondeten bestaat uit friet en bier. Groenten, fruit en zuivel ontbreken. 'Deze mensen leven op suiker en verzadigd vet', zegt Gesch. 'Hun hele leven lang. Het enige mineraal waar ze volop van binnenkrijgen is natrium, in de vorm van zout. Maar hee, dat is ook niet gezond, toch?'

'Je kunt je afvragen wat zo'n levensstijl doet met de hersenen', zegt de hoogleraar. 'Zeker als die nog in ontwikkeling zijn.'

Het door Gesche geschetste geval is exemplarisch voor de maatschappelijke onderklasse, waaruit de meeste gedetineerden komen. 'Ze krijgen in de gevangenis waarschijnlijk beter te eten dan daarbuiten', zegt Gesch. 'Het dieet in de instellingen bevat de aanbevolen hoeveelheden vitamines en mineralen, maar veel gedetineerden profiteren daar niet van. Ze eten geen groenten en geen fruit. Ze hebben ze nooit gegeten en snappen niet waarom ze dat zouden moeten doen. Echt, de meesten van hen weten niets over voeding. Ze weten niet wat vitamines zijn.'

Wat de extra vitamines en misschien de vetzuren in de hersenen van deze mensen doen, daarover tast Gesch in het duister. 'Misschien dat vetzuren de aanmaak van stoffen als serotonine en dopamine in de hersenen verhogen', zegt hij. 'Lage serotoninespiegels gaan vaak samen met gewelddadig gedrag. Misschien dat de supplementen een tekort aan zink aanvullen, waardoor de aanmaak van serotonine toeneemt. Misschien is het het magnesium. Ga maar eens kijken in de literatuur over geweld en nutrienten. Je vindt er verschrikkelijk veel aanknopingspunten.'

'Je vindt in de literatuur ook verschrikkelijk veel speculaties', voegt prof. Frans Kok, gastheer tijdens het symposium daar aan toe. 'Er is nog weinig hard bewijs.' Dat is Gesch met hem eens. De proef in de twaalf Nederlandse gevangenissen moet er daarom voor zorgen dat dat bewijs er komt. 'Ik zou jullie daarom willen aanraden om de opzet zo eenvoudig mogelijk te houden. Het is nu nog niet de tijd om precies uit te gaan zoeken welke component wat doet. Eerst moeten we voor eens en altijd aantonen of supplementen werken.'

De trial heeft betrekking op gevangen tussen de 17 en 24 jaar. Psychologen van Nijmegen zullen de agressie van de gevangenen meten, de Wageningse afdeling Humane voeding doet het voedingskundige deel.

<<< Terug naar column