Deze website gebruikt cookies. Als je wilt weten wat dat zijn, en wat voor consequenties dat heeft, klik dan hier. Als je niets van die cookies moet hebben, klik dan hier.

Willem Koert.nl

Nieuw | Over mij | Contact | Blogs

Opgepoetst | 18-3-2019

De stille sterfte in de bodybuilding

De TV-shows en kranten zwijgen erover, maar in de krachtsport weet iedereen het. Door de bodybuilding, de powerlifting en het showworstelen raast een sterftegolf. Mannen en vrouwen, ogenschijnlijk kerngezond, overlijden onverwacht aan een hartaanval of een beroerte. Het gebeurt zo vaak dat je niet meer van incidenten kunt spreken.

Ergens in Nederland loopt een werkdag ten einde. Een man sluit de winkel af waarin hij overdag zijn brood verdient. Hij zakt in elkaar. Mensen snellen toe, bellen een ambulance, maar de hulp komt te laat. De man, een fanatieke bodybuilder, sterft.

Elders in Nederland wordt 's morgens vroeg een vrouw wakker in haar bed. Ze tast naar haar man naast haar, en wil hem wakker maken. Het lukt niet. Hij is vooraan de veertig en in zijn slaap overleden. Nog geen eens zo verschrikkelijk lang geleden kende iedere Nederlandse bodybuilder zijn naam.

Bezoekers van een sportschool bemerken ineens een ongewoon gezicht achter de bar. Waar is de vriendelijke vijftiger die anders hun koffie inschenkt? De man die zoveel van de bekers heeft gewonnen, die in de vitrines prijken? Wie ernaar vraagt hoort dat hij aan een hartaanval is overleden. Plotseling. Onverwacht. En, net zoals in de andere twee gevallen, veel te vroeg.

Het zijn maar een handjevol van de gebeurtenissen die de afgelopen maanden bij de redacteuren van Sport en Fitness zijn binnengekomen. Soms heeft dit blad er niet over bericht, omdat we de betrokkenen niet lastig wilden vallen. Maar als het om bekende sporters ging hebben hadden we geen andere keuze dan onze lezers te vertellen dat Fanny Barrios of Don Youngblood nooit meer op een wedstrijdpodium zouden staan. Ook zij overleden onverwacht door een hartaanval of een beroerte.

Je moet bij al die berichten natuurlijk bedenken dat in ontwikkelde landen als Nederland hart en vaatziekten de op een na meest voorkomende doodsoorzaak zijn. Nog maar een paar jaar geleden, toen artsen minder scheutig waren met het voorschrijven van cholesterolverlagende statines, waren de hart- en vaatziekten zelfs doodsoorzaak Nummer 1.

In Nederland zijn er tienduizenden bodybuilders. Als je de definitie niet te strikt maakt zijn er misschien zelfs een kleine honderdduizend. Wereldwijd zijn er miljoenen. Dat je hoort over bodybuilders die overlijden aan een hartaanval, dan is dat uiteraard tragisch, maar geen reden tot bezorgdheid. Het is een kwestie van statistiek.

Cardiovasculaire bijwerkingen
Als je daaraan wilt vasthouden, dan kan dat. Onderzoekers hebben nog steeds geen harde gegevens over het verband tussen aan de ene kant plotse hartaanvallen en beroertes en aan de andere kant het gebruik van de anabole middelen dat in de bodybuilding schering en inslag is. Wetenschappers kennen wel effecten van spierversterkende middelen die op termijn de kans op hart- en vaatziekten verhogen.

Anabole steroiden, maar ook clenbuterol en groeihormoon, veranderen bijvoorbeeld de hartspier. Ze vergroten de linker ventrikel van het hart. Die 'scheefgroei' maakt dat het hart minder efficient werkt, en de hartspier harder moet werken om de bloedcirculatie op peil te houden. Krachttraining veroorzaakt die afwijking ook, maar in zo'n geringe mate dat de scheefgroei geen consequenties heeft voor de gezondheid.

Combineer je krachttraining met anabole steroiden, dan wordt het effect serieuzer. Combineer je krachttraining met anabolen en groeihormoon, dan wordt de schade soms al na een enkele kuur serieus. Het effect ontstaat waarschijnlijk doordat groeifactoren niet alleen inwerken op de spiercellen van het hart, maar ook op de aanmaak van bloedcellen. Nandrolon, testosteron en boldenon en hun verknutselde chemische familieleden stimuleren de aanmaak van rode bloedcellen en maken het bloed dikker. De hartspier wordt daardoor continu overbelast en vergroeit. Naarmate er meer groeifactoren aanwezig zijn in de vorm van clenbuterol, IGF-1 en anabole steroiden, is die vergroeiing groter, en dus ook ernstiger.

Een andere factor is het dichtslibben van bloedvaten. Anabolen ontregelen de lever, waardoor de aanmaak van het 'slechte' LDL-cholesterol toeneemt. Anabolen verminderen tegelijkertijd de concentratie van het 'goede' HDL-cholesterol. Daardoor kunnen de bloedvaten dichtslibben, zodat stukjes van de hartspier of de hersenen onvoldoende zuurstof en voedingsstoffen krijgen.

Beide effecten spelen op de langere termijn. Bloedvaten slibben niet dicht van de ene dag op de andere. Zelfs rokende cafetariabezoekers hebben er tientallen jaren voor nodig. Dat geldt ook voor het ontstaan van een vergroeide hartspier. Hart- en vaatziekten ontwikkelen zich langzaam, en tijdens dat proces zijn er voortekenen dat er zich iets gevaarlijks aan het voltrekken is.

Onverwachte dood
Juist dat maakt de recente sterfgevallen zo mysterieus en bedreigend. Want meestal waren er geen voortekenen, en kwam de dood onverwacht. Dat is ook de conclusie van een groep Italiaanse pathologen van de universiteit van Foggia. De pathologen bestuderen al enkele jaren plotse sterfgevallen in de bodybuilding. Een van hun eerste conclusies is dat we niet te maken hebben met een nieuw verschijnsel. Plotse hartaanvallen bij anabolengebruikers zijn al zo oud als het anabolengebruik zelf, concluderen de Italianen uit literatuuronderzoek. Al in 1990 beschreef een medisch vakblad de onverwachte dood van een 21-jarige anabolengebruiker.

In de jaren erna is er een langzaam toenemende stroom van publicaties over soortgelijke gevallen. Twintigers, dertigers, veertigers sterven in de sportschool, thuis op de bank, in bed of in de auto. Soms vinden de onderzoekers sporen van anabolengebruik in het bloed van de overledenen, soms vinden ze preparaten thuis. In de overweldigende meerderheid van die gevallen zijn de gebruikelijke tekenen van een hartaandoening afwezig.

Uit autopsies blijkt dat er geen sprake is van hartvergroting of dichtgeslibte bloedvaten. Uit de gegevens van de Italianen blijkt trouwens dat het weinig uitmaakt wat voor anabolen de bodybuilders gebruiken. Sommige doden gebruikten kuurtjes op basis van testosteron, sommigen niet. Harddrugs verklaren de sterfgevallen evenmin. De meeste onverwacht overledenen zijn serieuze mannen en vrouwen, die leefden voor hun sport en geen drugs gebruikten.

Theorie
De Italianen hebben een theorie. Anabolen versterken de prikkels die adrenaline en nor-adrenaline aan de hartspier geven, zegt die theorie. Dat effect wordt verder versterkt door een hoge cholesterolspiegel, een bijwerking van anabolengebruik. Bij een hoge cholesterolspiegel reageert de cellen van de hartspier sterker op stimulerende stoffen als adrenaline. Als de impact te hoog wordt, ontspoord het hartritme en ontstaat een hartaanval.

Nogmaals, het is maar een theorie. Hij is nog niet bevestigd.

Nog een theorie
Dat geldt ook voor de meest recente theorie over de sterftegolf, die ook uit Italie komt. Onderzoekers van de universiteit van Pisa publiceerden enkele weken geleden de resultaten van vier autopsies op plotseling gestorven bodybuilders. Twee waren profbodybuilders, twee amateur, alle vier gebruikten anabolen. De jongste was 27, de oudste 37. Twee van de onderzochte bodybuilders waren in het academische ziekenhuis van Pisa gestorven.

Bij de sectie bleek dat ook bij deze vier sporters de gebruikelijke tekenen van hart- en vaatziekten afwezig waren. Maar toen de onderzoekers weefsels van hun hartspier onder de microscoop bestudeerden, vonden ze wel iets. Alle overledenen vertoonden tekenen van wat cardiologen small vessel disease noemen: het grootschalig dichtslibben van de allerkleinste haarvaatjes.

De aandoening kan de toevoer van zuurstof en voedingsstoffen naar weefsels afsnijden zonder dat je dat aan de grote bloedvaten kunt zien. Het syndroom is al tientallen jaren bekend, maar het onderzoek ernaar krijgt de laatste jaren een nieuwe impuls door nieuwe en vooral verfijndere onderzoeksapparatuur.

De Italianen schrijven dat ze eerst bevestiging van hun resultaten willen zien. Als die bevestiging er is, zouden cardiologen vervolgens kunnen proberen of ze met technologieen als MRI risicogroepen kunnen scannen op de aandoening.

Preventie?
De vraag, wat anabolengebruikers kunnen doen om hun kans op een plotse dood te verminderen, is daarmee niet beantwoord. Dat zal pas gebeuren als we weten hoe de aandoening bij hen ontstaat en waardoor we er sinds de late jaren negentig zo veel over horen.

Speelt het populairder geworden gebruik van insuline een rol? De gedachte is niet zo vreemd, want small vessel disease is een symptoom van diabetes-2, waarbij de suikerspiegel te hoog oploopt. Of komt het misschien door de populariteit van low carb-dieten die de cholesterolspiegel laten oplopen? Cholesterol is een risicofactor voor small vessel disease.

Maar misschien moeten we de oorzaak wel in een volkomen andere richting zoeken. Iets wat we in ademen, bijvoorbeeld, en waarvoor anabolengebruikers net iets kwetsbaarder zijn dan niet-gebruikers. Op dagen dat er veel fijnstof in de lucht zit, sterven in de ziekenhuizen meer hartpatienten, hebben Nederlandse onderzoekers wel eens berekend. De fijne stofdeeltjes, afkomstig van het verkeer en de industrie, komen via de longen in de bloedbaan en veroorzaken daar stolsels. Het is nooit onderzocht, maar hmisschien zijn anabolengebruikers verhoogd kwetsbaar voor fijnstof...

Sport en Fitness blijft de zaak volgen. Zodra we meer weten zullen we dat op deze bladzijden berichten. Pas op jezelf!

Sport & Fitness, maart 2006.




Gemaakt in Kladblok. WordPress is voor mietjes.